Tomaszów Lubelski

Każde miasto to nowe spojrzenie na architekturę a także coraz to ciekawsze zabytki i miejsca, które z całą pewnością warto poznać i zwiedzić. Nie inaczej jest również w wypadku Tomaszowa Lubelskiego. Miasto to charakteryzuje się bowiem układem urbanistycznym. Jako jedno z wielu w Polsce Tomaszów Lubelski może pochwalić się sporą jak na takie małe miasto listą zabytków zarówno tych chronionych przez prawo jak i tych nierejestrowanych. Prawdziwi koneserzy sztuki prawdopodobnie na pierwszym miejscu wskazaliby sławny w całym kraju drewniany kościół z siedemnastego wieku pod wezwaniem Zwiastowania Najświętszej Maryi Panny. Został on przebudowany w 1727 r.. Co warto wspomnieć, na ołtarzu w tymże kościele został umieszczony obraz Matki Bożej Szkaplerznej. Dodatkowo, tuż obok tomaszowskiego kościoła mieści się również drewniana dzwonnica zrębowa z osiemnastego wieku a także cmentarz kościelny. Wszystko to znajduje się przy ulicy Królewskiej. Kolejnym z listy ciekawych miejsc a przy okazji wyjątkowych zabytków miasta Tomaszów Lubelski jest tak zwana „Herbaciarnia”. Ten dom z drewna, który mieści się na głównym Rynku miasta powstał w 1895 roku i praktycznie nie ma wśród mieszkańców miasta czy okolic osób, które nie znałyby tego miejsca. Tomaszów Lubelski posiada spore zaplecze miejsc związanych z religią, które również każdy obieżyświat powinien w swoim życiu zobaczyć. Przykładem takich zabytków jest między innymi prawosławna cerkiew pod wezwaniem świętego Mikołaja z dziewiętnastego wieku, stary cmentarz żydowski, plebania z połowy dziewiętnastego wieku czy też ocalała z II wojny światowej synagoga przy ulicy Bożniczej. Co ciekawe, wiele pozycji z listy chronionych prawem zabytków Tomaszów Lubelski ma przy ulicy Lwowskiej. Jest to ulica odbiegająca na południe od głównego Rynku. Jak mówią stare źródła historyczne, z początkiem lat siedemdziesiątych można było tam podziwiać drewniane obiekty, które swoim charakterem przypominały małomiasteczkowe dworki. Obecnie, przy postępującej urbanizacji ich miejsce zajęły nowe mieszkania, budynki usługowo – handlowe czy te użyteczności publicznej. Jednakże zachowała się również zabudowa z czasów I wojny światowej oraz z dwudziestolecia międzywojennego. Przykładem na to może być między innymi willa z I połowy dwudziestego wieku, obecnie przerobiona na budynek sanepidu, Dom Związku Ziemian zbudowany w 1930 roku, który obecnie pełni rolę sądu rejonowego czy też Wydział Powiatowego Sejmiku Tomaszowskiego z 1925 roku, obecnie znany jako Urząd Stanu Cywilnego. Jeśli jednak zwiedzanie zabytków nie jest satysfakcjonujące, Tomaszów Lubelski z racji swojego położenia w okolicy Roztocza znajduje się w otoczeniu rezerwatów przyrody. Bardziej znanym z nich jest Biała Góra, gdzie znajduje się między innymi wyciąg narciarski. Odbywają się tam również różne konkursy zimowe. Drugi z kolei jest mniejszy jednakże niemniej ciekawy. Jego nazwa „Piekiełko” dosłownie kusi turystów. Podsumowując, Tomaszów Lubelski jest miastem w którym z pewnością każdy znajdzie coś dla siebie.

W województwie lubelskim przy granicy z Ukrainą znajduje się miasto – Tomaszów Lubelski, które liczy ok. 20 000 mieszkańców. Miasto powstało w połowie XVII wieku, a nawet do dzisiejszych czasów zachowało się tam bardzo wiele interesujących zabytków. Jednym z największych zabytków Tomaszowa jest Kościół pod wezwaniem Zwiastowania Najświętszej Maryi Pannie. Jest, to nieduży zbudowany z drewna, kościół parafialny z 1627 roku. Przebudowany został w 1727 roku. W ołtarzu kościoła umieszczony jest obraz Matki Bożej Szkaplerznej. Obok kościoła można obejrzeć również zabytkową, drewnianą, dzwonnice zrębową pochodzącą z XVIII wieku. Grobowiec rodziny Bujalskich i Bohlerów z przełomu XIX i XX wieku wywołuje także duże zainteresowanie wśród turystów. Grobowiec znajduje się na cmentarzu parafialnym. Co do świętych miejsc, to cerkiew prawosławna pod wezwaniem św. Mikołaja Cudotwórczego pochodząca z 1889 roku do teraz jest w znakomitym stanie. W ostatnich latach prowadzone są intensywne prace remontowe w świątyni. Została wymieniona tutaj stolarka i pokrycie dachu, położono nową marmurową posadzkę oraz rozpoczęto też kładzenie nowego tynku. Ciekawym zabytkiem Tomaszowa jest także „Herbaciarnia” – dom drewniany z 1895 roku. Znajduje się na Tomaszowskim rynku. Synagoga w Tomaszowie Lubelskim znajdująca się przy obecnej ulicy Romualda Traugutta została zbudowana w pierwszej połowie XVII wieku i jest także przepięknym zabytkiem miasta. Niestety podczas II wojny światowej, we wrześniu 1939 roku Niemcy zburzyli synagogę. Był, to murowany budynek wzniesiony na planie prostokąta. Synagoga zbudowana była w stylu barokowo-renesansowym. Wokół synagogi znajdowały się liczne parterowe i piętrowe budynki, które mieściły pomieszczenia gminy żydowskiej, mieszkania oraz inne instytucje państwowe. Dookoła cała synagoga i jej teren otoczone były drewnianym płotem. Na każdej ścianie znajdowały się dwa potężne, półokrągłe zakończone okna. Na wschodniej ścianie znajdowała się apsyda mieszcząca szafę ołtarzową, która służyła do przechowywania rodału. A tak dokładniej była, to ozdobna drewniana skrzynka w której przechowywane są zwoje Tory. Okolice Tomaszowa Lubelskiego stanowią dużą atrakcję turystyczną i zachęcają do odpoczynku wśród naturalnych krajobrazów. Miasto jest wygodne przede wszystkim dla turystów, którzy uwielbiają długie spacery oraz doceniają przyrodę. Przez miasto biegną trzy szlaki turystyczne. Są one doskonałe na wycieczki piesze, rowerowe oraz konne. Zima jest jak najbardziej dobrą porą na odwiedziny tej miejscowości, ponieważ można tutaj uprawiać narciarstwo śladowe oraz zjazdowe. W Tomaszowie na pewno nie można się nudzić, ponieważ już od 2006 roku odbywają się tu corocznie konwenty fantastycznych Kreskonów. Konwent jest organizowany przez młodych fanów fantastyki. Na spotkaniu można spotkać wielu ludzi o podobnych zainteresowaniach, na którym przewidzianych jest wiele atrakcji – spotkania z autorami, konkursy, prelekcje, dyskusje i inne.

Tomaszów Lubelski jest głównie kojarzony z tym pięknym drewnianym kościółkiem, gdyż jest to jeden z najważniejszych zabytków (szczególnie w dziedzinie drewnianych budowli) w Polsce. Szczególne w tym kościele jest to, że w baroku postanowiono wznieść typową dla tej epoki świątynię z przepychem właśnie w drewnie. W 1910 r. chciano go rozebrać, na szczęście do tego nie doszło i możemy podziwiać ten piękny sakralny zabytek. Kościół pod wezwaniem Zwiastowania Najświętszej Maryi Panny bardzo łatwo znaleźć w Tomaszowie, gdyż trafimy tam jedną z dróg prowadzących od Rynku. A kogokolwiek zapytamy jak tam iść to możemy być pewni, że każdy wytłumaczy nam drogę. Tomaszowianie są bardzo dumni, że właśnie w ich mieście znajduje się tak cenny zabytek.
Budowę Kościoła rozpoczęto już w 1627 roku. Na budowę kościoła wybrano drzewo modrzewiowe. Do powstania kościoła przyczynił się Tomasz Zamojski, któremu Tomaszowianie zawdzięczają prawa miejskie i najprawdopodobniej nazwę miasta. Kościół powstawał przez 2 lata. W 1727 roku świątynia została przebudowana a to za sprawą Michała Zamojskiego. Kościół ma aż trzy nawy i wybudowano dwie wieże. Na chórze można zauważyć dawny herb rodu Zamojskich, którzy wspaniale wpisali się na karty zarówno tego kościoła jak i całego miasta.
Część wyposażenia kościelnego, które do dziś możemy podziwiać, pochodzi najprawdopodobniej z kościoła trynitarzy (wnioski wyciągnęli znawcy sztuki sakralnej, gdyż trynitarze w bardzo charakterystyczny sposób dekorowali swoje świątynie).
Do świątyni przybywają pielgrzymi, którzy chcą skorzystać z łask, jakie niesie ze sobą obraz Matki Bożej Szkaplerznej z Dzieciątkiem znajdujący w samym centrum ołtarza. Obraz jest niezwykle piękny i powstał już około roku 1650. Przedstawia Matkę Bożą, która trzyma na rękach maleńkiego Jezusa, w prawej zaś dłoni ma szkaplerz. Z obrazem tym związana jest ciekawa legenda, choć większość pielgrzymów wierzy, iż ta historia wydarzyła się naprawdę. Obraz ten powstał na zlecenie trynitarzy, którzy umieścili go w swojej kapliczce. W trakcie potopu szwedzkiego postanowiono całkowicie zniszczyć ten obiekt. Tak też się stało, Szwedzi spalili kapliczkę, ale jeden z nich zabrał obraz ze sobą (podobno włożył ją pod siodło). Obraz jednak w żaden sposób nie przydał się Szwedowi i po przebyciu niewielkiego odcinka drogi porzucił go. Obraz Matki Bożej Szkaplerznej odnalazły potem mieszkanki Tomaszowa, które się nim zaopiekowały. W późniejszych latach obraz wędrował i przechowywano go w różnych miastach, był między innymi w Zamościu i Lwowie. Po wojnie polsko- tureckiej obraz Matki Bożej Szkaplerznej na stałe powrócił do Tomaszowa Lubelskiego. Zaopiekowali się nim oczywiście trynitarze, którzy umieścili obraz w tzw. „kościele na piasku”. Jednak wkrótce po tym ich zakon uległ kasacji i obraz już na stałe przeniesiono do drewnianego kościółka, w którym przebywa do dziś. W 1994 roku koronowano obraz.
Cenną relikwią kościoła są szczątki Św. Feliksa, który był patronem trynitarzy. Warta uwagi jest także XVII- wieczna dzwonnica.

Istnieje wiele sposobów na zwiedzenie tego miasta, każdego robi to według własnego klucza. Jednak, żeby nie przegapić żadnej istotnej rzeczy i zabytku to warto wyznaczyć sobie konkretną trasę, której gdy będziemy się trzymać to będziemy mieć szansę zobaczyć wszystkie najważniejsze miejsca. Warto też zrobić sobie przerwy w tutejszych restauracjach i spróbować lokalnych specjałów.
Najlepiej zacząć zwiedzanie Tomaszowa od samego Rynku. Tutaj warto przyjrzeć się przede wszystkim temu zabytkowemu- renesansowemu układowi urbanistycznemu. Dalsze zwiedzanie w całości ukaże nam piękno renesansowej zabudowy. Niedaleko znajduje się Rynek Solny, który również warto zobaczyć. Jego tradycja bierze się z początków miasta, kiedy to Tomasz Zamojski nadał Tomaszowowi prawa miejskie a wraz z nimi prawo nabywania i gromadzenia soli. W narożniku Rynku znajduje się pomnik upamiętniający uchwalenie Konstytucji 3 maja. Idąc na zachód od Rynku tracimy na chwilę z oczu ten renesansowy układ urbanistyczny, gdyż ta część miasta wielokrotnie ulegała zniszczeniu.
W pobliżu Rynku znajduje się również ciekawy architektonicznie budynek Państwowej Szkoły Muzycznej. Niegdyś budynek był siedzibą straży pożarnej i powstał na początku XX wieku. Obok tego budynku zobaczymy wspaniałą cerkiew. Warto przyjrzeć się jej wnętrzu i cudownemu obrazowi Matki Bożej Szkaplerznej. Cerkiew jest szczególnie atrakcyjnym turystycznie obiektem, dla osób nie znających religii prawosławnej. Zachwycą nas tu także ręcznie pisane ikony (prawdziwe ikony się pisze, a nie maluje). Wcześniejsza cerkiew znajdowała się nieopodal i zachowała się po tym nazwa ulicy: Starocerkiewna.
Z Rynku ulicą Kościelną dojdziemy do najważniejszego zabytku Tomaszowa Lubelskiego- drewnianego kościółka z pierwszej połowy XVII wieku. Jest to jeden z najlepiej zachowanych drewnianych budynków w Polsce. W latach 90- tych odremontowano go i przywrócono mu dawną świetność, zadbano nie tylko o zewnętrzną konserwację drewna, ale także zajęto się odnowieniem wszystkich obrazów (cała odbudowa została sfinalizowana dzięki ofiarności wiernych i dofinansowania od państwa). W kościele znajdują się wspaniałe dzieła sztuki sakralnej. Obok znajduje się zabytkowa plebania z wieku XIX a także cmentarz, na którym można odnaleźć zabytkowe grobowce. Przy kościele zauważono, w trakcie prac remontowych, fragmenty murów obronnych. Obecnie władze miasta starają się odrestaurować te mury, gdyż mogłyby się stać kolejną wizytówką miasta. Wzdłuż murów obronnych odnowiono także stacje drogi krzyżowej.
Dalej przechodząc ulicą 29 maja zwróćmy uwagę na zabytkowy dom pochodzący z 1829 roku. Po drugiej stronie Rynku, nieopodal ulicy Kopernika i Lwowskiej znajduje się wspaniały pomnik Świętej Tekli z początków XVIII wieku. Warto także zapoznać się bliżej a historią wojenną Tomaszowa Lubelskiego. Na jednym z domów przy ulicy Lwowskiej powieszona jest tablica pamiątkowa, gdyż to właśnie tutaj znajdował się znany karcer „Smocza Jama”, w którym Służba Bezpieczeństwa przetrzymywała więźniów.