Tomaszów Lubelski

„Czajnia” to miejsce, które każdemu powinno kojarzyć się z Tomaszowem Lubelskim. Bardzo łatwo ją rozpoznamy, a dotrzemy do niej idąc od Rynku w stronę cerkwi. Jak sama nazwa wskazuje to była to kiedyś herbaciarnia. Założono ją z okazji koronacji cara Mikołaja II i dzięki temu Tomaszów Lubelski uzyskał wspaniałe miejsce spotkań, kultury i historii tego miasta.
W późniejszych latach „Czajnia” przeżywała różne etapy, po herbaciarni zrobiono z tego miejsca teatr, do którego przychodziło wielu mieszkańców. Na tej scenie występowały nie tylko teatry miejscowe, ale także przyjezdne. Dzięki właśnie takim inicjatywom miasto zaczynało odżywać po długich latach zaborów i wojny. Warto dodać, że w tamtym czasie Tomaszów wyglądał bardzo biednie, wszystkie domostwa były drewniane a ludzi nie było ba nic stać. Teatr w „Czajni” obudził w nich chęć do życia.
W późniejszych latach znajdował się tutaj dworzec autobusowy. O dziwo odchodziły stąd autobusy prywatnej linii autobusowej dwa, trzy razy na tydzień. Przede wszystkim były to autobusy do Lublina czy Zamościa. Dla mieszkańców było to niezwykłe udogodnienie, że mogli w tak szybkim czasie dotrzeć do tak odległych miast. „Czajnia” zachwyca swoją architekturą, zbudowana pod koniec XIX wieku z bali drewnianych zachwyca swoim kunsztem.
Po II wojnie światowej na szczęście nie uległa znacznemu zniszczeniu. Szkoda jedynie, że po wojnie nie przywrócono jej dawnej świetności. Socjaliści po wyzwoleniu Tomaszowa postanowili stworzyć tu swój „Dom Ludowy”. Następnie stworzono tu taką świetlicę połączoną z kawiarnią a także z przystankiem PKS. Lokalni mieszkańcy otrzymali w końcu miejsce swoich spotkań a podróżujący miejsce odpoczynku, jednak także wtedy nie powrócono do wspaniałej tradycji herbaciarni. W latach 70- tych istniała tu firma produkująca odzież. „Gracja” była firmą głównie eksportową. Zakład ten sprawił, że wiele osób znalazło tu swoje miejsce pracy. Niestety w 1983 roku zakład się rozpadł. Przez wiele lat nie znaleziono pomysłu na zagospodarowanie tego miejsca. Po długich namysłach postanowiono sprzedać „Czajnię” w ręce prywatnego inwestora. I tak obecnie znajduje się tam niewielki pasaż usługowo- handlowy a na górnym piętrze chińska restauracja.
Obecnie mieszkańcy niezwykle żałują tej decyzji władz. „Czajnia” stała się wizytówką miasta i mogłaby wrócić do swojej dawnej tradycji. Gdyby urządzić ją według stylu z końca XIX wieku to na pewno zwiększyłoby to atrakcyjność Tomaszowa i każdy turysta chciałby tam wstąpić, napić się herbaty i poczuć się jak za czasów cesarza Mikołaja II. Tak czy inaczej warto się przejść tam, gdyż widoczne są stare elementy „Czajni”, które pozwolą nam sobie mniej więcej wyobrazić jak ta herbaciarnia wyglądała ponad sto lat temu.
Obecnie w Tomaszowie Lubelskim istnieje stowarzyszenie o nazwie „Czajnia”. Założyciele chcą przywrócić miastu, chociażby przez nazwę, dawną tradycję tego miejsca. Stowarzyszenie podejmuje wiele akcji charytatywnych na rzecz mieszkańców Tomaszowa i propagują „Czajnię” jako miejsce kulturowe w mieście.

Tomaszów lubelski, to miasto, w województwie lubelskim, przy granicy z Ukrainą. Jest to największe miasto w granicach geograficznych tego regionu w Polsce. Centrum miasta znajduje się na Roztoczu Środkowym, nad rzeką Sołokiji. Tomaszów liczy około 20 000 mieszkańców. Powierzchnia miasta ma aktualnie około 13,30 km². Miasto powstało na początku pierwszych lat XVII wieku. Tomaszów lubelski słynie z wielu ciekawych zabytków, które są często odwiedzane. Jednym z największych zabytków tego miasta jest kościół modrzewiowy, barokowy, pod wezwaniem Zwiastowania Najświętszej Marii Panny. Odnajdziemy go na południowy – wschód od rynku, w pobliżu szlaku zielonego. To jeden z najcenniejszych zabytków w kraju. Wielką osobliwość stanowi już sam fakt wzniesienia świątyni w stylu barokowym z drewna. Budowę kościoła rozpoczęto w 1627 r. z inicjatywy Tomasza Zamoyskiego. Obiekt został przebudowano w 1727 r. staraniem Michała Zamoyskiego. Świątynia jest dwuwieżowa. Na kartuszu na chórze umieszczono herb Zamoyskich. Bogate, barokowe wyposażenie pochodzi w części z dawnego kościoła trynitarzy. W drewnianym ołtarzu głównym znajduje się cudowny obraz Matki Bożej Szkaplerznej z Dzieciątkiem. Obraz ma bardzo ciekawą historię. Powstał w połowie XVII wieku. Pierwotnie umieszczono go w kapliczce w miejscu, gdzie później powstał klasztor trynitarzy. Podczas ataku Szwedów na Polskę, kapliczka spłonęła, a obraz miał zabrać jeden ze szwedzkich żołdaków, który użył go ponoć jako podkładkę pod siodło. Porzucony obraz odnalazły jednak mieszkanki Tomaszowa. Obraz przechowywano następnie w katedrze lwowskiej, potem ponownie w Tomaszowie, a w okresie wojny polsko – tureckiej w Zamościu. Stamtąd zabrano go – już na stałe – do Tomaszowa. W latach 1727 – 1783 opiekowali się nim trynitarze. Po kasacie zakonu cudowny obraz przeniesiono do modrzewiowego kościoła, w którym znajduje się do dziś. W 1994 r. odbyła się uroczysta koronacja obrazu. W dolnej części ołtarza głównego znajdują się relikwie patrona trynitarzy św. Feliksa. W świątyni jest także sześć ołtarzy bocznych. Obok kościoła znajduje się drewniana dzwonnica wzniesiona w XVIII wieku. Przed murem okalającym świątynię stoi figura z XVII wieku w formie przysadzistej kolumny zwieńczonej czworoboczną kapliczką. Za kościołem, około 100 m na wschód widać ślady fosy i obwałowań. Warto dodać, że w 1910 roku świątynia cudem ocalała przed zniszczeniem. Powstał bowiem projekt wzniesienia w tym miejscu nowego kościoła, a stary miał być rozebrany. Do realizacji tego pomysłu szczęśliwie nie doszło. Jest w tym duża zasługa ówczesnego proboszcza, księdza Wiktora Czarkowskiego. Kościół jest naprawdę wspaniałym zabytkiem. Można o nim jeszcze bardzo wiele opowiadać, ponieważ łączy się z nim jeszcze większa historia. I kto by myślał, że w tak niedużym mieście można zobaczyć tak wspaniały zabytek. Każdy człowiek nazywający siebie turystą, powinien go odwiedzić. Kościół jest naprawdę wart zwiedzenia !

Tomaszów Lubelski położony jest w niezwykłym zakątku Polski nad rzeką Sołokiją. Miasto zostało założone na początku XVII wieku przez Jana Zamojskiego ze względu na położenie. Kiedy tylko spojrzymy na mapę to zobaczymy, że wszystkie tereny wokoło są niezwykle zielone. Jednak wtedy głównym argumentem było to, żeby ulokować miasto na trasie szlaku handlowego, co spowodowało szybki jego rozkwit. Szlak prowadził od Morza Bałtyckiego aż do Morza Czarnego Miasto znajduje się na niewielkim wzniesieniu, stąd wynika położenie na wysokości 275 m n.p.m. Tomaszów leży na pograniczu wspaniałych krain geograficznych, jakimi są Roztocze i Grzęda Solska. Tomaszów jest największym miastem leżącym na Roztoczu i liczy sobie obecnie 21 tysięcy mieszkańców.
Choć szlak handlowy, który przebiegał przez Tomaszów już dawno nie istnieje to jednak można zauważyć jego ślady. Tomaszów Lubelski jest dalej takim łącznikiem dla Polski i Europy Zachodniej z Europą Wschodnią. To właśnie przez to miasto trzeba zawsze przejechać, gdy zmierza się do Lwowa. Wiele autokarów właśnie tutaj się zatrzymuje w drodze do Lwowa. Tomaszów jest niezwykle pięknym miastem, dlatego warto go uwzględnić na trasie swojej wycieczki. Najlepiej zatrzymać się tu na pokrzepiający posiłek i przy okazji zwiedzić najważniejsze zabytki w trakcie spaceru po Rynku i jego okolicach. Również samo Roztocze jest często odwiedzane przez wczasowiczów uwielbiających wypoczynek na łonie natury.
Roztocze jest przepiękną zieloną krainą geograficzną, która rozciąga się od Kraśnika aż przechodzi na tereny Ukrainy i swój kres ma przy samym Lwowie. Właśnie na tych terenach stworzono Roztoczański Park Narodowy podkreślając tym samym fakt niezwykłej fauny i flory w tych okolicach. Roztocze swoje podłoże ma już z epoki kredy i to przez lata formowana tu była niezwykła architektura krajobrazu. Roztocze ze względu na swój charakter dzieli się na trzy regiony: zachodnie (gorajskie, tereny lessowe, wiele wzniesień i bardzo głębokich wąwozów), południowe (rawskie, urozmaicona rzeźba, dział wodny, dużo wód podziemnych, to tutaj obok miejscowości Zwierzyniec znajduje się słynny zwierzyniec z licznymi gatunkami zwierząt- zwierzyniec powstał już w XVI wieku, co pozwoliło na zachowanie wielu cennych gatunków) i środkowe. Na środkowym Roztoczu znajduje się właśnie Tomaszów Lubelski i dlatego nazywa się tę część tomaszowskim Roztoczem. Występuje tu wiele piasków i kamieni, możemy obserwować wiele załamań rzecznych, co znacznie uatrakcyjnia krajobraz.
Tomaszów Lubelski może się poszczycić także sąsiedztwem aż trzech parków krajobrazowych: Krasnobrodzkiego, Puszczy Solskiej i Południoworoztoczańskiego. Szczególnie ciekawy dla turystów jest Park Krajobrazowy Puszczy Solskiej. Znajdują się tu wspaniałe lasy sosnowe, wśród których chowają się wydmy śródlądowe (jest dość rzadkie spotykane zjawisko na polskich terenach). Idąc wzdłuż licznie występujących tu potoków na pewno na swojej drodze napotkamy jakieś wodospady, których jest tu całe mnóstwo. Ci którzy uwielbiają przyrodę będą mogli tu podziwiać wiele rzadkich gatunków roślin i zwierząt.

Tomaszów Lubelski, niewielkie miasteczko położone we wschodniej części województwa lubelskiego, znane jest przede wszystkim jako baza wypadowa na Roztocze. Jednak warto przyjrzeć się bliżej samemu miastu i jego najważniejszym zabytkom.
Najlepiej zacząć jego zwiedzanie od Rynku. Nosi on nazwę Rynku Solnego a wzięło się to z faktu nadania mu przywileju składu soli. W części północno-wschodniej trudno nie zauważyć wieży budynku, który kiedyś był siedzibą straży pożarnej. Obecnie budynek został przebudowany i znajduje się w nim Państwowa Szkoła Muzyczna. Jej początki sięgają roku 1965, kiedy to powstało w Tomaszowie Lubelskim Społeczne Ognisko Muzyczne. Placówka ta doczekała się samodzielnej jednostki dopiero w roku 1984 i nadano jej dumnie brzmiącą nazwę Państwowej Szkoły Muzycznej Pierwszego Stopnia w Tomaszowie Lubelskim. Wracając do samego budynku, powstał on w 1907 roku, a zatem już ponad 100 lat temu. Początkowo służył jako remiza strażacka, oraz po wybudowaniu wieży w 1927 roku do obserwacji okolicy i alarmowania w przypadku pożarów. Pod koniec ubiegłego wieku obiekt gruntownie odnowiono dzięki czemu jest jedną z reprezentatywnych budowli miasteczka.
Kolejnym przykuwającym wzrok obiektem jest kościół pod wezwaniem Zwiastowania Najświętszej Marii Panny. Nie bez powodu uznawany jest za jeden z najcenniejszych zabytków w kraju. Został wybudowany z drewna, ale co bardzo interesujące, w stylu barokowym. Budowę tej trzynawowej i dwuwieżowej modrzewiowej świątyni ukończono w roku 1629. Największą uwagę przyciąga drewniany ołtarz z obrazem Matki Bożej Szkaplerznej z Dzieciątkiem. Warto zapoznać się z dość burzliwą i niewiarygodną historią tego, koronowanego w 1994 roku, obrazu. Wspomnijmy choćby tylko fakt, iż w XVIII wieku opiekowali się nim ojcowie trynitarze. Mówiąc o tym zakonie należy podkreślić, że w dolnej części ołtarza tomaszowskiego kościoła znajdują się relikwie ich patrona, św. Feliksa. Ponadto w świątyni warto przyjrzeć się 6 ołtarzom bocznym. Poza ścianami kościoła stoi dzwonnica z XVIII wieku, oczywiście drewniana.
Kierując się na północ docieramy do okazałej cerkwi pod wezwaniem św. Mikołaja Cudotwórcy. Pierwsze informacje o świątyni prawosławnej w tym miejscu pojawiają się już w akcie lokacyjnym miasta z roku 1621. Niestety obiekt ten nie dotrwał do naszych czasów. Obecny budynek powstał ok. 1880 roku. Parafia prawosławna działała tam do okresu wojennego, by później przywrócić jej dawny charakter w 1957 roku. Aktualnie należy do niej grupa kilkudziesięciu osób z okolic miasteczka jak i samego Tomaszowa.
Wśród mijanych zabytków Tomaszowa Lubelskiego jest herbaciarnia, tzw. Czajnia. Znajduje się ona na rynku a zatem łatwo ją dojrzeć. Jest to piętrowy, drewniany budynek z końca XIX wieku. Jego struktura wzorowana była na domkach z północnej części Rosji a wzniesiony został z okazji koronacji cara Mikołaja II. Dzisiaj ciężko uwierzyć, że kiedyś mieścił się tu teatr a nawet dworzec autobusowy.
Jak widzimy, Tomaszów Lubelski jest bardzo atrakcyjnym miasteczkiem. Planując wakacje na Roztoczu nie można go pominąć w czasie rowerowej wycieczki.