Tomaszów Lubelski

Tomaszów lubelski znajduje się w województwie lubelskim, niedaleko granicy z Ukrainą. Odległość od tego miasta do stolicy Ukrainy wynosi jedynie 86 kilometrów, natomiast do Lublina już 126 kilometrów. Tomaszów leży na Roztoczu Środkowym nad Sołokiją, czyli w krainie geograficznej o charakterze wyżynnym. Powierzchnia miasta wynosi około 13,30 km² ( użytki rolne – 48 %, użytki leśne 9 % ). Ludność wynosi około 20 000 mieszkańców. Niedaleko miasta znajduje się Roztoczański Park Narodowy, a w bliskim jego sąsiedztwie są usytuowane trzy parki krajobrazowe: Park Krasnobrodzki, który posiada przewagę lasów jodłowych, Puszcza Solska z lasami sosnowymi i wspaniałymi kaskadami wodospadów na potokach oraz mnóstwem rzadkich roślin i zwierząt oraz Park Południoworoztoczański, w którym dominują lasy bukowe i sosnowe. Miasto powstało w połowie XVII wieku z inicjatywy Jana Zamoyskiego. Przeżyło ciężkie czasy zaborów i powstań, a także poniosło wszelkie straty po I i II wojnie światowej. Nawet mimo tego doskonale się odbudowało i rozwijało. Zabytki z dawnych czasów dalej stoją w mieście. Są, to m.in : kościół pod wezwaniem Zwiastowania NMP – kościół parafialny z 1627 roku, cerkiew prawosławna pod wezwaniem św. Mikołaja z 1889 roku, willa z 1934 roku (obecnie stacja SAN-EPID ), budynek Wydziału Powiatowego Sejmiku Tomaszowskiego – budynek z 1925 roku ( obecnie Urząd Stanu Cywilnego i oddział banku ), Dom Związku Ziemian, budynek z 1930 roku ( obecnie Sąd Rejonowy ), grobowiec rodziny Bujalskich i Bohlerów z przełomu XIX i XX wieku, i wiele jeszcze innych zabytków. W Tomaszowie można też zwiedzić kilka rezerwatów przyrodniczych. Rezerwat „Skrzypny Ostrów”- w którym znajduje się ponad 20 drzew usytuowanych przy zielonym szlaku, rezerwat „Piekiełko” – będący jedynym rezerwatem geologicznym na Lubelszczyźnie, rezerwat „Czartowe Pole”- tutaj możemy podziwiać piękne przełomy rzek i wodospady. W Tomaszowie jest naprawdę bardzo dużo ciekawych i interesujących miejsc do oglądania. Miasto ma także dwie drużyny sportowe – TKS Tomasovia Tomaszów Lubelski – siatkówka kobiet oraz Tomasovia Tomaszów Lubelski – Piłka nożna mężczyzn. Tomaszów to także ośrodek akademicki. Istnieje tu Wydział Zamiejscowy Nauk Prawnych i Ekonomicznych Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego. Ciekawym przedsięwzięciem jest Międzynarodowy Powszechny Uniwersytet Wiedzy Ekologicznej. Interesujące jest również Muzeum Regionalne im. Janusza Petera. Znajduje się ono przy ul. Zamojskiej 2. W nim ciekawa ekspozycja regionalna, m.in. ewangeliarze cerkiewne z XIX wieku i liczne pamiątki archeologiczne. Muzeum czynne jest : wt. – pt. 9.00 – 15.30, sob. – niedz. 10.00 – 15.00. W soboty – wstęp bezpłatny. Dr Janusz Peter (1891 – 1963) był wieloletnim dyrektorem miejscowego szpitala. To właśnie dzięki jego staraniom powstało wspomniane muzeum. Był on pierwszym kustoszem muzeum, a także współorganizatorem Tomaszowskiego Towarzystwa Kulturalnego. Urodził się w miasteczku Skole, nieopodal Stryja. Studiował na wydziale lekarskim Uniwersytetu Lwowskiego. W czasie I wojny światowej służył w armii austriackiej jako lekarz batalionowy, później w polskim 14 Pułku Ułanów we Lwowie. Po przeniesieniu do cywila pracował we Lwowie, a następnie już do końca życia – w Tomaszowie.

Każde miasto to nowe spojrzenie na architekturę a także coraz to ciekawsze zabytki i miejsca, które z całą pewnością warto poznać i zwiedzić. Nie inaczej jest również w wypadku Tomaszowa Lubelskiego. Miasto to charakteryzuje się bowiem układem urbanistycznym. Jako jedno z wielu w Polsce Tomaszów Lubelski może pochwalić się sporą jak na takie małe miasto listą zabytków zarówno tych chronionych przez prawo jak i tych nierejestrowanych. Prawdziwi koneserzy sztuki prawdopodobnie na pierwszym miejscu wskazaliby sławny w całym kraju drewniany kościół z siedemnastego wieku pod wezwaniem Zwiastowania Najświętszej Maryi Panny. Został on przebudowany w 1727 r.. Co warto wspomnieć, na ołtarzu w tymże kościele został umieszczony obraz Matki Bożej Szkaplerznej. Dodatkowo, tuż obok tomaszowskiego kościoła mieści się również drewniana dzwonnica zrębowa z osiemnastego wieku a także cmentarz kościelny. Wszystko to znajduje się przy ulicy Królewskiej. Kolejnym z listy ciekawych miejsc a przy okazji wyjątkowych zabytków miasta Tomaszów Lubelski jest tak zwana „Herbaciarnia”. Ten dom z drewna, który mieści się na głównym Rynku miasta powstał w 1895 roku i praktycznie nie ma wśród mieszkańców miasta czy okolic osób, które nie znałyby tego miejsca. Tomaszów Lubelski posiada spore zaplecze miejsc związanych z religią, które również każdy obieżyświat powinien w swoim życiu zobaczyć. Przykładem takich zabytków jest między innymi prawosławna cerkiew pod wezwaniem świętego Mikołaja z dziewiętnastego wieku, stary cmentarz żydowski, plebania z połowy dziewiętnastego wieku czy też ocalała z II wojny światowej synagoga przy ulicy Bożniczej. Co ciekawe, wiele pozycji z listy chronionych prawem zabytków Tomaszów Lubelski ma przy ulicy Lwowskiej. Jest to ulica odbiegająca na południe od głównego Rynku. Jak mówią stare źródła historyczne, z początkiem lat siedemdziesiątych można było tam podziwiać drewniane obiekty, które swoim charakterem przypominały małomiasteczkowe dworki. Obecnie, przy postępującej urbanizacji ich miejsce zajęły nowe mieszkania, budynki usługowo – handlowe czy te użyteczności publicznej. Jednakże zachowała się również zabudowa z czasów I wojny światowej oraz z dwudziestolecia międzywojennego. Przykładem na to może być między innymi willa z I połowy dwudziestego wieku, obecnie przerobiona na budynek sanepidu, Dom Związku Ziemian zbudowany w 1930 roku, który obecnie pełni rolę sądu rejonowego czy też Wydział Powiatowego Sejmiku Tomaszowskiego z 1925 roku, obecnie znany jako Urząd Stanu Cywilnego. Jeśli jednak zwiedzanie zabytków nie jest satysfakcjonujące, Tomaszów Lubelski z racji swojego położenia w okolicy Roztocza znajduje się w otoczeniu rezerwatów przyrody. Bardziej znanym z nich jest Biała Góra, gdzie znajduje się między innymi wyciąg narciarski. Odbywają się tam również różne konkursy zimowe. Drugi z kolei jest mniejszy jednakże niemniej ciekawy. Jego nazwa „Piekiełko” dosłownie kusi turystów. Podsumowując, Tomaszów Lubelski jest miastem w którym z pewnością każdy znajdzie coś dla siebie.

Tomaszów lubelski to podobno najbardziej zachmurzone miasto Roztocza ( przeciętne zachmurzenie nieba 66 – 68% ), ale nie należy temu zbytnio wierzyć. Jest to również największe miasto w granicach geograficznych tego regionu w Polsce ( 21,4 tys. mieszkańców w 2002 r. ). Centrum miasta znajduje się na Roztoczu Środkowym, po prawej stronie rzeki Sołokiji, która jest tu niewielkim strumieniem, na wysokości ok. 275 m n.p.m. Miejscowość założona została przez kanclerza Jana Zamoyskiego ok. 1590 roku na terenie wsi Rogóźno, istniejącej już prawdopodobnie w 1422 roku. Nazwa nowo założonej osady brzmiała Jelitowo. Pochodzi ona od herbu Zamoyskich „Jelita” ( obecnego także w herbie miasta ). W 1595 r. została zmieniona na Tomaszów, od imienia syna kanclerza. Z 1609 r. pochodzą pierwsze informacje o budowie miasta, jednak jego przywilej lokacyjny wydał Tomasz Zamoyski dopiero 25 V 1621 r. Twórcą planu miasta jest Bernardo Morando – ten sam, który wcześniej zaprojektował Zamość. Centralne miejsce zajmuje kwadratowy rynek, z którego na cztery strony świata odchodzą ulice prowadzące w kierunku Zamościa, Lwowa, Szczebrzeszyna i Sokala. Do nich, w równych odstępach, wytyczono prostopadłe drogi. W rezultacie pomiędzy nimi powstały prostokąty zabudowy. Tomaszów składał się wtedy z czterech przedmieść i miasta właściwego, stanowiącego regularny sześciobok otoczony wałem z fosą. Cała okolica otoczona jest licznymi pomnikami przyrody oraz licznymi zabytkami. W Tomaszowie naprawdę warto jest zwiedzić : Renesansowy Rynek Solny, kościół pod wezwaniem Zwiastowania Najświętszej Maryii Pannie z 1627 roku, cerkiew prawosławna pod wezwaniem św. Mikołaja Cudotwórczego z 1889 roku, grobowiec rodziny Bujalskich i Bohlerów z przełomu XIX i XX wieku, „Herbaciarnia” z 1895 roku, pomnik poświęcony bohaterom walk o Tomaszów Lubelski, pomnik ku czci generała Tadeusza Piskora. Nadleśnictwo Tomaszów jest jednym z najdalej wysuniętych na południowy wschód Nadleśnictw podlegających Regionalnej Dyrekcji Lasów Państwowych w Lublinie. Podzielone jest na dwa obręby leśne: Lubycza Królewska i Tomaszów. Pierwszy z nich zajmuje południową część obszaru Nadleśnictwa ( około 46 % powierzchni ), a drugi część północną ( około 54 % powierzchni ). Obszar Nadleśnictwa Tomaszów leży w południowo – wschodniej części województwa lubelskiego i północno – wschodniej części województwa podkarpackiego. W granicach województwa lubelskiego położony jest w powiecie zamojskim w obrębie gmin : Komarów, Krasnobród, Łabunie, Miączyn, Sitno; w powiecie tomaszowskim w obrębie gmin: Jarczów, Krynice, Lubycza Królewska, Łaszczów, Rachanie, Tarnawatka, Tyszowce, Tomaszów Lubelski, Bełżec, Susiec oraz w zasięgu miasta Tomaszów Lubelski. Natomiast w województwie podkarpackim w powiecie lubaczowskim na terenie gminy Horyniec. Tomaszów Lubelski posiada 3 parafie rzymskokatolickie, wchodzące w skład 2 dekanatów : Tomaszów – Północ i Tomaszów – Południe, należących do diecezji zamojsko-lubaczowskiej. W mieście znajduje się prawosławna cerkiew św. Mikołaja Cudotwórcy, zbór Kościoła Zielonoświątkowego w RP oraz zbór Świeckiego Ruchu Misyjnego „Epifania”, a także zbór Świadków Jehowy z Salą Królestwa.

W województwie lubelskim przy granicy z Ukrainą znajduje się miasto – Tomaszów Lubelski, które liczy ok. 20 000 mieszkańców. Miasto powstało w połowie XVII wieku, a nawet do dzisiejszych czasów zachowało się tam bardzo wiele interesujących zabytków. Jednym z największych zabytków Tomaszowa jest Kościół pod wezwaniem Zwiastowania Najświętszej Maryi Pannie. Jest, to nieduży zbudowany z drewna, kościół parafialny z 1627 roku. Przebudowany został w 1727 roku. W ołtarzu kościoła umieszczony jest obraz Matki Bożej Szkaplerznej. Obok kościoła można obejrzeć również zabytkową, drewnianą, dzwonnice zrębową pochodzącą z XVIII wieku. Grobowiec rodziny Bujalskich i Bohlerów z przełomu XIX i XX wieku wywołuje także duże zainteresowanie wśród turystów. Grobowiec znajduje się na cmentarzu parafialnym. Co do świętych miejsc, to cerkiew prawosławna pod wezwaniem św. Mikołaja Cudotwórczego pochodząca z 1889 roku do teraz jest w znakomitym stanie. W ostatnich latach prowadzone są intensywne prace remontowe w świątyni. Została wymieniona tutaj stolarka i pokrycie dachu, położono nową marmurową posadzkę oraz rozpoczęto też kładzenie nowego tynku. Ciekawym zabytkiem Tomaszowa jest także „Herbaciarnia” – dom drewniany z 1895 roku. Znajduje się na Tomaszowskim rynku. Synagoga w Tomaszowie Lubelskim znajdująca się przy obecnej ulicy Romualda Traugutta została zbudowana w pierwszej połowie XVII wieku i jest także przepięknym zabytkiem miasta. Niestety podczas II wojny światowej, we wrześniu 1939 roku Niemcy zburzyli synagogę. Był, to murowany budynek wzniesiony na planie prostokąta. Synagoga zbudowana była w stylu barokowo-renesansowym. Wokół synagogi znajdowały się liczne parterowe i piętrowe budynki, które mieściły pomieszczenia gminy żydowskiej, mieszkania oraz inne instytucje państwowe. Dookoła cała synagoga i jej teren otoczone były drewnianym płotem. Na każdej ścianie znajdowały się dwa potężne, półokrągłe zakończone okna. Na wschodniej ścianie znajdowała się apsyda mieszcząca szafę ołtarzową, która służyła do przechowywania rodału. A tak dokładniej była, to ozdobna drewniana skrzynka w której przechowywane są zwoje Tory. Okolice Tomaszowa Lubelskiego stanowią dużą atrakcję turystyczną i zachęcają do odpoczynku wśród naturalnych krajobrazów. Miasto jest wygodne przede wszystkim dla turystów, którzy uwielbiają długie spacery oraz doceniają przyrodę. Przez miasto biegną trzy szlaki turystyczne. Są one doskonałe na wycieczki piesze, rowerowe oraz konne. Zima jest jak najbardziej dobrą porą na odwiedziny tej miejscowości, ponieważ można tutaj uprawiać narciarstwo śladowe oraz zjazdowe. W Tomaszowie na pewno nie można się nudzić, ponieważ już od 2006 roku odbywają się tu corocznie konwenty fantastycznych Kreskonów. Konwent jest organizowany przez młodych fanów fantastyki. Na spotkaniu można spotkać wielu ludzi o podobnych zainteresowaniach, na którym przewidzianych jest wiele atrakcji – spotkania z autorami, konkursy, prelekcje, dyskusje i inne.